Mười năm dài của Luật Quảng cáo
Mười năm dài của Luật PR

Vietstock – Mười năm dài của Luật PR

Sau sắp mười năm được thông qua, một lần nữa, những trúc trắc trong quá trình xây dựng và thực thi Luật PR được dịp “nóng” trở lại.

* ‘Cần phạt nặng một vài nghệ sĩ quảng bá sai sự thật để răn đe’

* PR cho dự án coin đa cấp, nghệ sĩ ko một lời xin lỗi

Trước ngày Nghị định 38/2021/NĐ-CP về xử phạt trong lĩnh vực văn hóa và quảng bá có hiệu lực (ngày 1-6-2021), ko ít ý kiến phản đối những quy định kiểm soát ngặt nghèo của văn bản này. Từ những kiến nghị về những giới hạn (kèm theo chế tài) đặt ra đối sở hữu hoạt động quảng bá trên báo điện tử, nội dung kiến nghị đã mở rộng ra cả hoạt động quản lý nhà nước về quảng bá nói chung.

Ai quản quảng bá?

Sau giai đoạn tập dượt quản lý nhà nước về quảng bá thông qua những văn bản dưới luật, được ban hành bởi Chính phủ, lần thứ nhất Việt Nam chính thức kiểm soát hoạt động này bằng một văn bản “có tính luật” lúc Quốc hội thông qua Pháp lệnh quảng bá năm 2001. Quá trình thực thi pháp lệnh này gắn liền sở hữu hoạt động của Bộ Văn hóa – Thông tin. Từ quy định của pháp lệnh, chức năng này cũng được khẳng định rõ tại nghị định quy định về tổ chức và hoạt động của Bộ Văn hóa – Thông tin năm 2003.

Tuy nhiên, quá trình tổ chức bộ máy nhà nước mà cụ thể là Chính phủ sau đấy đã có sự thay đổi lớn.  Từ năm 2007, hoạt động quản lý nhà nước trên lĩnh vực “thông tin”, trong đấy bao gồm cả hoạt động quản lý nhà nước về báo chí và xuất bản, đã bắt buộc chuyển giao cho Bộ Thông tin và Truyền thông (Bộ TTTT) – là cơ quan được tái lập trên cơ sở cơ cấu lại Bộ Bưu chính – Viễn thông (được có mặt trên thị trường từ năm 2002) và tiếp nhận thêm chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước từ Bộ Văn hóa – Thông tin. Bộ Văn hóa – Thông tin cũng được tổ chức lại thành Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Bộ VHTT&DL) thông qua việc tiếp nhận và sáp nhập sở hữu một số đơn vị mới.

Ví như nội dung dự thảo nghị định do Bộ TTTT soạn và lấy ý kiến nói trên còn bị cho là khó có thể “nắm” quảng bá bất minh qua mạng thì làm sao những chế tài mới đối sở hữu hành vi vi phạm cũ – được xác định trên cơ sở những quy định từ khoảng mười năm trước có thể yêu thích sở hữu thời cuộc?

Điều này có nghĩa, quản lý nhà nước về “thông tin” ko còn thuộc chức năng của Bộ VHTT&DL dù rằng cơ quan này vẫn tiếp tục quản lý nhà nước về “văn hóa”.

Chính vì vậy, nghị định mới về tổ chức và hoạt động của Bộ VHTT&DL đã bắt buộc gọi tên Bộ TTTT lúc nhắc tới hoạt động quản lý nhà nước về quảng bá. Đặc biệt, văn bản này cũng loại trừ hoạt động quảng bá trên báo chí, mạng thông tin máy tính và xuất bản phẩm khỏi “vòng tay” của “người cũ”. Lý do, hoạt động này được “sang tay” cho “người mới,” là Bộ TTTT.

Ở thời điểm đấy, quá trình pháp điển hóa pháp luật về quảng bá đang diễn ra. Có một vấn đề phát sinh là: Bộ nào sẽ đón nhận và tiếp tục những bước chuẩn bị để trình dự thảo Luật PR ra Quốc hội. Quyết định cuối cùng là Bộ VHTT&DL.

Quản quảng bá hay quản… văn hóa?

Thực ra, Quốc hội Việt Nam có truyền thống xây dựng luật trên cơ sở những dự án luật (được giao và được trình bởi những cơ quan bộ hay ngang bộ). Ý kiến phản biện về phương thức lập pháp “vừa đánh trống (làm luật) vừa thổi kèn (quản lý sau đấy)” vẫn còn. Thực tế, việc phân công cơ quan chuẩn bị dự án luật cũng sẽ quyết định tới việc phân vai đảm trách hoạt động quản lý của Nhà nước đối sở hữu lĩnh vực mà sắc luật điều chỉnh.

Đối sở hữu dự án Luật PR, vấn đề tranh cãi đã đi xa hơn, lúc bàn về kinh nghiệm cũng như khả năng thật sự của Bộ VHTT&DL trước một dự án luật được cho là… mới mẻ đối sở hữu họ. Từ những tranh luận về việc giao cho Bộ VHTT&DL đảm trách dự luật quảng bá lúc hoạt động quản lý nhà nước về thông tin đã được chuyển cho bộ khác, việc ghi nhận vai trò quản lý nhà nước về quảng bá của cơ quan này tại dự luật cũng là nội dung làm nóng nghị trường.

Ở thời điểm đấy, báo cáo giải trình của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) khẳng định rằng, lý do để dự luật này giao cơ quan quản lý nhà nước về quảng bá cho Bộ VHTT&DL là vì đây là cơ quan “có kinh nghiệm và có sẵn bộ máy quản lý lĩnh vực này”. Thật lạ, UBTVQH ko biết rằng, tổ chức bộ máy của Bộ VHTT&DL đã “xáo trộn” lúc đã bắt buộc chuyển giao chức năng hoạt động sở hữu Bộ TTTT?

Bên cạnh đấy, bản giải trình của UBTVQH còn hàm đựng một lý do khác. Bản giải trình cho rằng, “mỗi sản phẩm quảng bá, bên cạnh việc đảm bảo thông tin chính xác, còn cần bắt buộc hàm đựng khía cạnh văn hóa, thẩm mỹ yêu thích sở hữu những chuẩn mực đạo đức và thuần phong mỹ tục”. Mà rõ ràng, quản lý nhà nước về văn hóa bắt buộc thuộc về Bộ VHTT&DL. Cho nên, Bộ VHTT&DL ko cần “vượt lên chính mình” để chuyển giao chức năng quản lý cho bộ khác lúc làm dự luật.

Như vậy thì cuối cùng, Bộ VHTT&DL đang đảm nhiệm vai trò chủ quản trong quản lý nhà nước về văn hóa hay quản lý nhà nước về… quảng bá? Sự lưng chừng này phát khởi một số lo ngại là hoạt động thông tin và quảng bá thương mại có thể sẽ ko được Nhà nước tiếp cận và quản lý như bất kỳ một hoạt động thông tin hay marketing, thương mại nào khác. Nội dung quy định của Luật PR 2012 cũng như thực tiễn thi hành Luật PR nhiều năm qua cho thấy quảng bá đã được soi rọi nhiều bằng cái nhìn… văn hóa hơn là cái nhìn thị trường.

Chẳng thể phủ nhận những tiêu chuẩn về mặt văn hóa trong quảng bá. Nhưng điều đấy đâu có nghĩa là mọi hoạt động marketing trước những đề nghị, chuẩn mực văn hóa bắt buộc được kiểm soát bởi cơ quan văn hóa. Điều gì sẽ xảy ra giả dụ cơ quan “lo toan” cho Luật Công ty cũng là Bộ VHTT&DL lúc mà đạo luật này cũng có muôn vàn quy định đề nghị nhà hàng bắt buộc đáp ứng những chuẩn mực văn hóa?

Kết quả từ sự phân vai

Thực ra, ở thời điểm thông qua Luật PR 2012, cũng có ý kiến lạc quan rằng, sở hữu đặc thù phối hợp trong quản lý hành chính nhà nước ở Việt Nam, quản lý nhà nước về quảng bá sẽ mang lại hiệu quả như kỳ vọng thông qua vai trò “điều phối” của Bộ VHTT&DL. Tuy nhiên, thực tiễn thực thi Luật PR sắp mười năm qua chưa đáp ứng được niềm kỳ vọng đấy.

Khắc phục điểm khuyết về chức năng quản lý như những cuộc tranh luận được đề cập nói trên, Nghị định hướng dẫn thi hành Luật PR 2012 đã có sự phân định rõ ràng trách nhiệm giữa những bộ. Quy định khẳng định, Bộ TTTT sẽ thực hiện những nhiệm vụ về quản lý quảng bá trên báo chí, trên môi trường mạng, trên xuất bản phẩm và quảng bá tích hợp trên những sản phẩm, dịch vụ bưu chính, viễn thông, kỹ thuật thông tin.

Điều đấy cũng đồng nghĩa, Bộ VHTT&DL sẽ quản lý hoạt động quảng bá ở những mảng còn lại, mà chủ yếu cũng chỉ là quảng bá bên cạnh trời. Dù vậy, sở hữu tư thế của một cơ quan “chủ xị,” Bộ VHTT&DL bắt buộc đảm trách vai trò hệ thống hóa pháp luật, xây dựng trình cơ quan có thẩm quyền ban hành hoặc tự mình ban hành theo thẩm quyền những cơ chế, chính sách, pháp luật về hoạt động quảng bá như thường thấy.

Thế nhưng, bên cạnh Nghị định hướng dẫn thi hành Luật PR vừa nói, cho tới này, chỉ có thêm một nghị định quy định về xử phạt trong lĩnh vực văn hóa, thể thao, du lịch và quảng bá (vừa được thay thế bởi Nghị định 38/2021/NĐ-CP do Bộ VHTT&DL chủ trì soạn thảo). Riêng về thông tư, Bộ VHTT&DL có ra được một thông tư “bỏ túi” vào năm 2013, quy định về hội đồng thẩm định sản phẩm quảng bá và phương thức hoạt động tại những cơ quan quản lý văn hóa ở địa phương. Dấu chấm cuối cho hệ thống văn bản hướng dẫn này chính là thông tư về quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về phương tiện quảng bá bên cạnh trời được Bộ Xây dựng ban hành năm… 2013. Văn bản tiếp nối nói từ năm 2013 chính là Nghị định 38 nói trên.

Mười năm quản lý sở hữu chừng ấy văn bản hướng dẫn thì liệu có hay ko sự đứt đoạn? Cần chăng, thực tế quảng bá bát nháo hiện nay là hệ quả, và cũng là câu trả lời?

Xáo trộn hiện thời: cơ hội để định vị trở lại?

Rất may, ở vào thời điểm dầu sôi lửa bỏng này, dự thảo nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định hướng dẫn thi hành Luật PR 2012, ban hành từ năm 2013, được giới thiệu để lấy ý kiến. Điều đáng nói là, sau sắp mười năm thực thi Luật PR, lần thứ nhất Bộ TTTT xuất hiện, chuẩn bị dự thảo, nhưng cũng chỉ đưa ra nội dung quy định bổ sung về quảng bá của những đơn vị cung cấp dịch vụ xuyên biên giới. Và tiếc là, như nhiều ý kiến thảo luận, phương pháp tiếp cận mới vẫn chưa thể bắt kịp những xu hướng vận động của quảng bá mạng. Có bắt buộc vì thế, hay vì lý do nào khác, mà hơn nửa năm chốt hạn lấy ý kiến, tới nay Bộ TTTT vẫn chưa có dự thảo 2 để lấy ý kiến hoặc đệ trình Chính phủ ban hành.

Điều lạ là, trong lúc những nội dung quy định về quảng bá chưa được điều chỉnh cho yêu thích sở hữu thời cuộc thì Nghị định 38 đã được ban hành. Mọi hành vi quảng bá bị ngăn cấm và chế tài kèm theo vì vậy được xác định dựa trên Luật PR 2012 và những hướng dẫn thi hành hiện hành.

Ví như nội dung dự thảo nghị định do Bộ TTTT soạn và lấy ý kiến nói trên còn bị cho là khó có thể “nắm” quảng bá bất minh qua mạng thì làm sao những chế tài mới đối sở hữu hành vi vi phạm cũ – được xác định trên cơ sở những quy định từ khoảng mười năm trước có thể yêu thích sở hữu thời cuộc? Đơn cử, như một số cơ quan báo chí đã gửi bản kiến nghị lên Bộ VHTT&DL, tại sao Nghị định 38 vẫn xử phạt những cơ quan báo chí “bật” quảng bá trong tin, bài; hay thời gian chờ mở/tắt quảng bá ko ở vùng cố định dài hơn 1,5 giây trong lúc trên thực tế Youtube, Facebook (NASDAQ:FB)… vẫn phát quảng bá gắn vào nội dung, và có thể kéo dài hơn 5 giây, 10 giây thậm chí là 30 giây…

Trước những phản ứng này, người đại diện Bộ VHTT&DL khẳng định là sẽ rà soát, và nhu yếu có thể kiến nghị Chính phủ điều chỉnh. Nhưng liệu rằng, để quản lý nhà nước về quảng bá mang lại hiệu ứng tốt, có nhu yếu bắt buộc phân vai quản lý nhà nước về quảng bá trở lại?

Trương Trọng Hiểu

Đánh giá bài viết

/ 5. Lượt đánh giá: