Kết thúc năm 2023, ngành Chứng khoán ghi nhận một loạt sự kiện quan trọng, bao gồm việc ra mắt hệ thống giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ và quyết liệt triển khai các giải pháp nâng hạng thị trường dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Thủ tướng…

Công bố 10 sự kiện chứng khoán nổi bật năm 2023. Ảnh minh hoạ.

Câu lạc bộ Nhà báo Chứng khoán vừa tổ chức sự kiện công bố 10 sự kiện và vấn đề nổi bật trong lĩnh vực chứng khoán, đánh dấu một hoạt động thường niên quan trọng. Hoạt động này đã được tổ chức liên tục từ thời điểm thành lập câu lạc bộ đến nay, dựa trên sự bình chọn của các thành viên. Mục tiêu là tôn vinh và giám sát những diễn biến quan trọng trong ngành chứng khoán, đồng thời mang lại cái nhìn toàn cảnh về xu hướng và thách thức trong năm 2023.

1. Thủ Tướng Mạnh Mẽ Hướng Dẫn Thực Hiện Các Biện Pháp Nâng Cấp Thị Trường

Công điện số 1360/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, ban hành vào ngày 13/12/2023, đặt ra nhiệm vụ quan trọng cho Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng các cơ quan liên quan. Cụ thể, Thủ tướng yêu cầu chúng tôi quyết liệt thực hiện các giải pháp và nhiệm vụ cần thiết để nâng hạng Thị trường Chứng khoán (TTCK) Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi trong thời gian ngắn nhất. Mục tiêu của việc này là thu hút vốn đầu tư từ nước ngoài và các tổ chức quỹ đầu tư, đồng thời đảm bảo việc báo cáo kịp thời và chủ động đối với những vấn đề vượt quá thẩm quyền. Nâng hạng TTCK là một trong bảy mục tiêu quan trọng được Chính phủ đề ra trong lộ trình tái cấu trúc và phát triển thị trường đến năm 2025.

2. Hệ Thống Giao Dịch Trái Phiếu Doanh Nghiệp: Sự Kiện Đánh Dấu Bước Ngoặt Trong Phát Triển Thị Trường

Sau gần 9 tháng chuẩn bị “chạy đua với thời gian”, thị trường giao dịch trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) riêng lẻ đã chính thức bắt đầu hoạt động từ ngày 19-7-2023 tại Sở GDCK Hà Nội (HNX). Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc phát triển thị trường TPDN tại Việt Nam theo hướng minh bạch, lành mạnh và bền vững.

Với hơn 5 tháng vận hành, thị trường giao dịch trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ đã thể hiện sự ổn định, an toàn và có thanh khoản ngày càng tích cực. Đến hết tháng 11/2023, đã có 760 mã trái phiếu từ 206 tổ chức phát hành đăng ký giao dịch, với giá trị lên đến 519,4 nghìn tỷ đồng. Liên quan đến thanh khoản, tính từ ngày 19/7 đến 25/12/2023, tổng giá trị giao dịch đã đạt 189.976 tỷ đồng, với thanh khoản bình quân mỗi phiên lên đến 1.600 tỷ đồng.

3. Lãi Suất và Tỷ Giá: Động Lực Chủ Đạo Ảnh Hưởng Đến Thị Trường Chứng Khoán

Từ tháng 3, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã khởi động quá trình giảm lãi suất, một động thái ngược lại với xu hướng tăng lãi suất trên toàn thế giới. Tuy nhiên, quyết định giảm lãi suất mạnh mẽ đã gây ra hệ quả đồng USD trong nước tăng giá mạnh, đồng thời kết hợp với xu hướng tăng lãi suất toàn cầu do Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) tiếp tục thực hiện chính sách tăng lãi suất.

Biến động của tỷ giá đã dẫn đến sự chảy ra của dòng vốn ngoại khỏi thị trường chứng khoán Việt Nam, với quy mô lớn. Đặc biệt, vào ngày 21/9/2023, NHNN đã thực hiện phát hành tín phiếu nhằm hỗ trợ tỷ giá, dẫn đến việc thị trường chứng khoán rơi vào chu kỳ điều chỉnh kéo dài. Cho đến ngày 8/11, khi đợt phát hành tín phiếu kết thúc và FED tạm dừng việc tăng lãi suất, tỷ giá trong nước đạt đỉnh và thị trường chứng khoán ổn định trở lại.

4. Điều Chỉnh Số Liệu Chính Xác

Trong tháng 11, lần đầu tiên, số liệu tài khoản đầu tư chứng khoán đã ghi nhận một sụt giảm đột ngột khi hơn 545.000 tài khoản bị xóa khỏi hệ thống, một con số lớn gấp nhiều lần so với số tài khoản mới được mở. Nguyên nhân chính của sự thay đổi này là do các công ty chứng khoán đã bắt đầu quá trình làm sạch số liệu tài khoản, đặc biệt là trong việc xử lý các “di sản” từ thời kỳ đầu khi thị trường đón nhận các tài khoản được mở trong giai đoạn cổ phần hóa, bao gồm cả tài khoản của người lao động và tài khoản giao dịch trên thị trường OTC.

5. Doanh Nghiệp Việt Chinh Phục Thị Trường Chứng Khoán Nước Ngoài

Ngày 15/8, cổ phiếu của Vinfast đã chính thức được giao dịch trên sàn Nasdaq Global Select Market (Mỹ) sau khi hoàn tất quá trình hợp nhất kinh doanh với Black Spade Acquisition Co. Sự kiện này đánh dấu bước ngoặt khi một doanh nghiệp Việt Nam lần đầu tiên được niêm yết trực tiếp lên sàn chính thức tại Mỹ (sàn Nasdaq) thông qua cửa sau.

Sau bước tiến của VinFast, doanh nghiệp khác là VNG cũng đang lên kế hoạch niêm yết trên sàn Nasdaq thông qua sự tham gia của cổ đông lớn VNG Limited có trụ sở tại Cayman.

6. Luồng Vốn Ngoại Chảy Ngược Trong Thị Trường Tài Chính

Trong năm 2023, thị trường chứng khoán Việt Nam ghi nhận mức bán ròng kỷ lục từ phía nhà đầu tư nước ngoài, đây là năm thứ hai liên tiếp xảy ra hiện tượng này. Năm 2021, khối ngoại đã bán ròng với giá trị khoảng 2,3 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay. Đến cuối tháng 12, tổng giá trị bán ròng trên tất cả ba sàn đạt hơn 24.000 tỷ đồng, trong đó sàn HoSE chiếm đến hơn 25.700 tỷ đồng. Sự giảm giá trị của đồng tiền không chỉ là do yếu tố tỷ giá, mà còn phản ánh sự chuyển động của dòng vốn toàn cầu khi các quỹ đầu tư điều chỉnh phân bổ tài sản trên thị trường.

7. Thị trường Trái phiếu Doanh nghiệp Riêng lẻ đang trải qua sự giảm nhẹ

Bong bóng nợ Trái phiếu Doanh nghiệp Riêng lẻ đã trở nên lo lắng khi phát nổ mạnh vào năm 2022, tạo ra mối lo ngại về nguy cơ sụp đổ của thị trường trong năm 2023. Tuy nhiên, với các biện pháp quyết liệt và linh hoạt, thị trường Trái phiếu Doanh nghiệp Riêng lẻ được cho là đã trải qua một quá trình “hạ cánh mềm” vào năm 2023. Điểm đáng chú ý của thị trường này trong năm qua là việc Nghị định 08/2023/NĐ-CP được đưa ra kịp thời, cho phép các tổ chức phát hành thỏa thuận kéo dài kỳ hạn trái phiếu; đồng thời tạo điều kiện cho thanh toán gốc và lãi của trái phiếu bằng tài sản khác.

Ngoài ra, Ngân hàng Nhà nước cũng đã ban hành Thông tư số 03/2023/TT-NHNN, quy định việc ngưng hiệu lực thi hành Khoản 11 Điều 4 của Thông tư số 16/2021/TT-NHNN. Thông tư này cho phép ngân hàng mua lại trái phiếu chưa niêm yết đã được bán trước đó mà không bị hạn chế thời gian, với điều kiện trái phiếu đáp ứng các điều kiện nêu tại Khoản 4, Thông tư 16… Những quy định này được kỳ vọng sẽ “cứu nguy” dòng tiền trên thị trường Trái phiếu Doanh nghiệp phát hành riêng lẻ.

Theo dữ liệu từ Bộ Tài chính, tính đến ngày 25/12/2023, trên thị trường Trái phiếu Doanh nghiệp phát hành riêng lẻ sơ cấp, có 79 doanh nghiệp đã phát hành với khối lượng là 245,9 nghìn tỷ đồng, giảm 35,6% so với cùng kỳ năm 2022.

8. Quy định Hủy Niêm yết Bắt buộc và Thiếu Vắng của Doanh nghiệp Mới niêm yết

Năm 2023 chứng kiến một sự giảm sút đáng kể về số lượng cổ phiếu mới niêm yết, được giải thích bởi tình hình không lạc quan của thị trường chứng khoán. Đồng thời, doanh nghiệp liên tục gặp khó khăn trong kết quả kinh doanh và vi phạm quy định về công bố thông tin, dẫn đến một loạt các trường hợp hủy niêm yết bắt buộc và chuyển sàn.

Theo dữ liệu từ HoSE, trong năm 2023, chỉ có 5 cổ phiếu mới được niêm yết, trong khi 13 mã cổ phiếu phải chấm dứt niêm yết bắt buộc, với tổng khối lượng cổ phiếu lên tới 1,42 tỷ.

Sàn HNX cũng ghi nhận sự suy giảm với chỉ 4 cổ phiếu mới niêm yết trong khi số lượng mã cổ phiếu bị hủy niêm yết lên đến 17 mã cổ phiếu.

9. Tăng Cường Xử Lý Nghiêm Các Hành Vi Vi Phạm Hành Chính

Theo thống kê từ cơ quan quản lý, trong giai đoạn từ đầu năm đến đầu tháng 12, đã có tổng cộng 409 quyết định xử phạt, với số tiền phạt tổng cộng khoảng gần 37 tỷ đồng. Trong số những trường hợp bị xử phạt, nhiều vụ áp dụng các biện pháp bổ sung như đình chỉ giao dịch, buộc huỷ bỏ hoặc sửa chữa thông tin, và buộc từ bỏ quyền biểu quyết. Đối với những vụ án nổi bật và có dấu hiệu tội phạm, cơ quan quản lý đã tích cực hợp tác chặt chẽ với cơ quan công an để tiến hành điều tra, xác minh, làm rõ, và xử lý theo quy định của pháp luật.

10. Huy động vốn bằng cổ phiếu sa sút nghiêm trọng

Năm 2023 đánh dấu một giai đoạn trầm lắng trong hoạt động huy động vốn, sau khi giai đoạn bùng phát ấn tượng trong thập kỷ trước đó (2021-2022). Theo số liệu đến cuối tháng 10, quá trình huy động vốn thông qua chào bán cổ phiếu giảm sút đáng kể, chỉ còn 50.527 tỷ đồng.

Trong năm 2023, thị trường chứng kiến sự suy giảm về hoạt động IPO, với chỉ 3 thương vụ được thực hiện. Trong số đó, chỉ có một thương vụ đạt được thành công, với tổng cổ phần đấu giá thành công là 120 triệu cổ phần, tương đương với giá trị khoảng 2.600 tỷ đồng.

Sự giảm số lượng IPO chủ yếu là kết quả của việc thắt chặt quy trình phê duyệt và niêm yết. Ngoài ra, hoạt động chào bán cổ phiếu huy động vốn giảm mạnh cũng phản ánh tình hình thị trường không tích cực trong năm 2023, đồng thời còn liên quan đến sự suy giảm thanh khoản.